Więzadło krzyżowe przednie (ACL)
Anatomia :
Więzadło krzyżowe przednie określane bardzo często skrótem ACL –jest strukturą, która rozpoczyna się na wewnętrznej powierzchni bocznego kłykcia kości udowej (tylny brzeg) i biegnie skośnie do dołu i przyśrodkowo, kończąc się w polu międzykłykciowym przednim kości piszczelowej.

Więzadło składa się z dwóch pęczków:
• przednio-przyśrodkowego (część powierzchowna, zdecydowanie częściej narażona na urazy), który odpowiada za zmianę ruchu toczenia na ślizg
• pęczka tylno-bocznego.

Średnie wymiary więzadła to około 4cm długości i 1cm szerokości. Więzadło odżywiane jest przez tętnicę środkową kolana oraz tętnice dolne kolan (w większości urazów ACL dochodzi do krwawienia wewnątrz stawu, w wyniku przerwania ciągłości tętnicy), natomiast unerwienie zapewnia nerw stawowy. Głównym składnikiem budulcowym więzadła jest woda (60%) oraz kolagen (35%) oraz w niewielkim stopniu również elastyna (5%).

ACL posiada w swoich strukturach liczne receptory:
• ciałka Paciniego – receptory dotyku, nacisku i wibracji
• ciałka Golgiego – największe receptory stawu kolanowego, uaktywniające się podczas silnego rozciągnięcia więzadła oraz granicznego stanu napięcia
• ciałka Ruffiniego – informują o ustawieniu stawu oraz o ruchach kończyny
• wolne zakończenia nerwowe – pełnią funkcję receptorów bólowych, które aktywują się w momencie zadziałania na staw czynników uszkadzających

Funkcja:
Więzadło krzyżowe przednie łącząc ze sobą kość piszczelową z udową, zapobiega przemieszczaniu się piszczeli do przodu oraz rotacji kości piszczelowej względem udowej. Mechanizm ten funkcjonuje przy każdym możliwym zgięciu kolana. Więzadło dodatkowo ogranicza nadmierny wyprost i zgięcie stawu kolanowego oraz przesadne koślawienie i szpotawienie stawu w pozycji wyprostnej, zgięciowej oraz rotacji wewnętrznej.

Drugą równie ważną rolą jaką spełnia więzadło krzyżowe przednie jest przekazywanie informacji ze swoich receptorów, dzięki czemu możliwa jest szybka reakcja na pojawiające się nagle zagrożenia dla stawu.

Mechanizm powodujący uszkodzenie ACL:

Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego jest jednym z najczęstszych urazów w obrębie kolana. Najczęstsze przyczyny uszkodzenia:
• rotacyjny – przy ustabilizowanej stopie i lekkim zgięciu stawu kolanowego dochodzi do nagłego skrętu tułowia, co wywołuje duże napięcie więzadła i często jego uszkodzenie (np. jazda na nartach)
• przeprostny – uderzenie w kość piszczelową przy wyprostowanym kolanie (np. gra w piłkę nożną – wślizg)
Objawy uszkodzenia ACL:
• silny ból w momencie urazu, który ma tendencję do stopniowego zanikania
• obrzęk, wysięk (czasami pojawiają się z opóźnieniem, nawet do 24 godzin)
• uczucie niestabilności i niepewności kolana („uciekanie kolana podczas obciążania co prowadzi do szybszej eksploatacji stawu)
• dodatnie wyniki w testach klinicznych: Lachmanna, szuflady przedniej oraz pivot shift
• krew w płynie stawowym
• okresowe podwichnięcia stawu kolanowego (prowadzi do uszkadzania chrząstki stawowej na powierzchniach stawowych oraz łąkotek, a także powstawaniu wyrośli kostnych)

LECZENIE:
- Zachowawcze - rehabilitacja (gdy więzadło nie jest w całości zerwane lub istnieją przeciwwskazania do zabiegu rekonstrukcji ACL)
Cel:
• poprawienie stabilizacji mięśniowej poprzez wzmacnianie siły mięśni i czucia głębokiego oraz pracę nad koordynacją nerwowo-mięśniową.
• Zmniejszenie obrzęku
• Zmniejszenie stanu zapalnego
• Przeciwbólowo
• Przyspieszenie regeneracji

- Operacyjne - rekonstrukcja ( całkowite zerwanie więzadło, które nie ma możliwości samoistnej regeneracji włókien) Każdy zabieg poprzedzony jest badaniem oraz kwalifikacją do zabiegu, gdzie wskazaniami do rekonstrukcji są:
• obecność klinicznych objawów niestabilności kolana
• subiektywne odczucia niestabilności stawu („uciekanie kolana”)
• młody wiek – u osób młodych wskazaniem kwalifikującym do zabiegu jest stwierdzenie rozerwania więzadła, bez konieczności występowania innych objawów
• poziom aktywności fizycznej
• przerwanie ciągłości więzadłaZabieg rekonstrukcji polega na odtworzeniu więzadła, co przywraca prawidłową stabilność stawu w pełnym zakresie ruchu. Do odbudowy więzadła wykorzystuje się najczęściej przeszczep własny od pacjenta – ścięgno mięśni półścięgnistego lub smukłego, czasami także odcinek więzadła właściwego rzepki. Pobrany przeszczep mocowany jest w kanałach kości piszczelowej i udowej za pomocą kotwic lub śrub.

Po zabiegu rekonstrukcji również wymagana jest rehabilitacja która ma na celu:
• zmniejszyć obrzęk
• zadziałać przeciwbólowo
• przyspieszyć regeneracje
• odzyskać prawidłowy zakres ruchu w stawie/zlikwidować przykurcze
• odbudować mięśnie

Rehabilitacja pooperacyjna aby być skuteczna w swoim założeniu wykorzystuje:
- kinezyterapie ( ćwiczenia)
- masaż i mobilizacje tkanki miękkiej / praca na bliźnie
- mobilizacje rzepki
- szynę CMP
- fizykoterapie ( głęboka oscylacja, terapia T-Care, krioterapia, pole magnetyczne, laser, fonoforeza, jonoforeza, elektrostymulacja )
- taping (plastrowanie)
- igłoterapię suchą